ISROના નવા સેટેલાઇટ ‘અન્વેષા’ને ભારતની ‘સુપર વિઝન’વાળી આંખ કહેવામાં આવી રહી છે. તે સ્પેસમાં 600 કિમી દૂરથી ઝીણામાં ઝીણી વસ્તુની તસવીર ખેંચી શકે છે. પછી ભલે તે બોર્ડર પર ઝાડીમાં છુપાયેલો દુશ્મન સેનાનો કોઈ જવાન હોય, અથવા આર્મીના ટેન્કના રસ્તામાં છુપાયેલી લેન્ડમાઇન્સ. આ માટે અન્વેષા 100 પ્રકારના પ્રકાશને ડિટેક્ટ કરનારી HRS ટેકનોલોજી પર કામ કરશે.
આખરે અન્વેષા HRS ટેકનોલોજીથી તસવીરો કેવી રીતે ડિટેક્ટ કરશે, તે ચીન-પાકિસ્તાનના સેટેલાઇટની સરખામણીએ કેટલી મજબૂત છે અને તેનાથી ઇન્ડિયન આર્મીને જંગ દરમિયાન શું ફાયદો થશે; જાણીશું આજના એક્સપ્લેનરમાં...
સવાલ-1: અન્વેષા સેટેલાઇટને ભારતની 'સુપર વિઝન' વાળી આંખ કેમ કહેવામાં આવે છે? જવાબ: જૂના સમયમાં જાસૂસો કેમેરાથી હવાઈ તસવીરો લેતા હતા. તેઓ આ તસવીરોમાં દેખાઈ રહેલી વસ્તુના આકાર, રંગ અને પેટર્નથી એ અંદાજ લગાવતા હતા કે તે વસ્તુ અસલમાં શું છે. જોકે એક સામાન્ય કેમેરા ફક્ત લાલ, પીળા, લીલા અને વાદળી રંગોવાળી તસવીર ખેંચી શકે છે. જેમ કે, જો લીલો ધબ્બો દેખાઈ રહ્યો છે, તો તે ઝાડ-પાન હોઈ શકે છે. જો તેની વચ્ચે કોઈ કાળો ધબ્બો છે, તો તે કોઈ ઘર હોઈ શકે છે. આ અંદાજ હંમેશા સચોટ હોતો નથી, કારણ કે એક જ જેવા રંગની ઘણી બધી વસ્તુઓ હોય છે.
.png)
જ્યારે અન્વેષા સેટેલાઇટ, ‘હાઇપરસ્પેક્ટ્રલ રિમોટ સેન્સિંગ’ એટલે કે HRS ટેકનોલોજી પર કામ કરે છે, જે પ્રકાશના વધુ સ્પેક્ટ્રમને ડિટેક્ટ કરી શકે છે. એટલે કે તે માત્ર થોડાક રંગોને બદલે પ્રકાશના સેંકડો ઝીણા રંગો પકડી શકે છે.
આ સેટેલાઇટ જે ઝીણા કલર ડિટેક્ટ કરે છે, તેનાથી એ ખબર પડી જાય છે કે તસવીર અસલમાં કઈ વસ્તુની છે. આ એક એવા સ્કેનર જેવું છે, જે અલગ-અલગ પ્રકારની માટી, છોડ, માનવીય ગતિવિધિ અથવા કોઈ પણ વસ્તુને તેની અલગ ચમકથી ઓળખી શકે છે. એટલા માટે જ તેને ભારતની ‘સુપરપાવર વાળી આંખ’ કહેવામાં આવી રહી છે.
ISRO 12 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ સવારે 10 વાગ્યે ને 17 મિનિટે શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરથી PSLV રોકેટ લોન્ચ કરશે, તે પોતાની સાથે EOS-N1 સેટેલાઇટ અને 18 બીજા સેટેલાઇટ લઈને જશે.
અન્વેષા સેટેલાઇટ સન-સિંક્રોનસ પોલર ઓર્બિટમાં તૈનાત કરવામાં આવશે. એટલે કે પૃથ્વીની ચારે તરફની એવી ઓર્બિટ, જ્યાંથી સૂર્ય હંમેશા એક જ એંગલ પર રહે છે. આ ઓર્બિટમાં સેટેલાઇટ પૃથ્વીની ઉપર ઉત્તરથી દક્ષિણ ધ્રુવ તરફ ફરે છે અને રોજ પૃથ્વીની કોઈ એક જગ્યા પરથી એક જ સમયે પસાર થાય છે. આ સચોટ ઓર્બિટના કારણે સૂર્યની ઊંચાઈ, તેના પ્રકાશની દિશા એક સરખી રહે છે. એટલે કે જો આજે સેટેલાઇટે કોઈ જગ્યાની તસવીર લીધી, તો કાલે પણ તેની બરાબર એવી જ તસવીર આવશે.